Bir yüz.
Yıllarca süren bir iz.

Kargalar İnsan Yüzlerini Hatırlar mı?

KARGALAR İNSAN YÜZLERİNİ HATIRLAR MI? KARGALAR İNSAN YÜZLERİNİ HATIRLAR MI? Amerikan kargalarında yüz tanıma, uzun süreli bellek ve sosyal öğrenme

Bir karga sizi yıllar sonra tanıyabilir mi?

Bilimsel araştırmalar, Amerikan kargalarının (Corvus brachyrhynchos) kendileri için tehdit oluşturan insan yüzlerini ayırt edebildiğini ve bu bilgiyi yıllarca saklayabildiğini göstermektedir. Üstelik tehlikeli kişiyle hiç karşılaşmamış kargalar da diğer kargaların davranışlarını gözlemleyerek aynı yüzü tanımayı öğrenebilir. Bir karga sizi yıllar sonra tanıyanilir mi? Bir karga sizi yıllar sonra tanıyanilir mi? 2

Tehlikeli yüz deneyi

Tehlikeli Yüz Deneyi Tehlikeli Yüz Deneyi “Tehlikeli yüz” maskesini takan kişi kargaları yakaladı. Kargalar halkalandı ve kısa süre sonra serbest bırakıldı. Araştırmacılar gerçekçi insan yüzü maskeleri kullandı: Farklı bir maske “tarafsız yüz” olarak kullanıldı. Tarafsız maskeyi takan kişi kargaları yakalamadı. Daha sonraki karşılaşmalarda iki maskeye verilen tepkiler karşılaştırıldı. 3 Kaynak: Marzluff et al., 2010.

Kargalar ne yaptı?

Kargalar Ne Yaptı? Kargalar Ne Yaptı? Kargalar tehlikeli maskeyi gördüklerinde: Sert alarm çağrıları çıkardı. Maskeli kişiyi takip etti. Diğer kargaları bölgeye çağırdı. Toplu savunma, yani mobbing davranışı gösterdi. Tarafsız maskeyi takan kişiler ise çoğunlukla görmezden gelindi. Kargalar tehlikeli yüzü en az 2,7 yıl boyunca hatırlamaya devam etti. Kaynak: Marzluff et al., 2010. 4

Gerçekten yüzü mü tanıdılar?

Gerçekten Yüzü Mü Tanıdılar? Kaynak: Marzluff et al., 2010. Maskeyi takan kişi değişse bile kargalar tehlikeli yüze tepki vermeye devam etti. Bu durum, tanımanın yalnızca kıyafet, vücut yapısı veya yürüyüş biçimine dayanmadığını gösterdi. Tehlikeli maske: Farklı yaş ve cinsiyetteki kişiler tarafından takıldı. Farklı kıyafetlerle kullanıldı. Farklı yürüyüş biçimlerine sahip kişilerde denendi. Bazen kalabalık içerisindeki bir kişi tarafından takıldı. 5

Tehlike bilgisi başka kargalara aktarılabilir mi?

Daha sonra: Yakalanan kargaların, Olayı izleyen kargaların, Yakalama sırasında bulunmayan kargaların, Yakalanan kargaların yavrularının tehlikeli ve tarafsız maskelere verdiği tepkiler karşılaştırıldı. Tehlike Bilgisi Başka Kargalara Aktarılabilir Mi? Tehlike Bilgisi Başka Kargalara Aktarılabilir Mi? Araştırmacılar Seattle çevresindeki beş çalışma alanında, her bölgede 7–15 kargayı tehlikeli maskeyi takarak yakaladı ve serbest bıraktı. Kaynak: Cornell et al., 2012. 6

Bireysel ve sosyal öğrenme

Bireysel ve Sosyal Öğrenme Bireysel ve Sosyal Öğrenme Yakalanmayı doğrudan deneyimleyen kargalar, tehlikeli yüzü daha doğru biçimde ayırt etti. Ancak hiç yakalanmamış bazı kargalar da tehlikeli maskeye alarm çağrısı çıkardı. Bu kargaların yüzü, diğer kargaların tepkilerini gözlemleyerek öğrendiği düşünülmektedir. Grup üyelerinden öğrenme: Yatay sosyal öğrenme Ebeveynden yavruya öğrenme: Dikey sosyal öğrenme Bu sonuç, kargaların tehlikeyi mutlaka kendileri deneyimlemek zorunda olmadığını göstermektedir. 7

Bilgi ne kadar yayıldı?

Bir çalışma alanında tehlikeli yüz hakkındaki bilgi: Beş yıllık takip boyunca devam etti. Başlangıç noktasından en az 1,2 kilometre uzağa yayıldı. Zamanla daha fazla karganın tepki göstermesiyle genişledi. Orijinal yakalama olayına katılmamış yavrularda da görüldü. Bu yayılma, bireysel belleğin sosyal öğrenmeyle birleştiğini göstermektedir. Kaynak: Cornell et al., 2012. Bilgi ne kadar yayıldı? Bilgi ne kadar yayıldı? 8

Karga beyninde ne gerçekleşiyor?

Kargalar iki insan yüzüyle farklı deneyimler yaşadı: Tehdit oluşturan yüz: Kargayı yakalayan kişinin maskesi Bakım sağlayan yüz: Kargayı esaret döneminde besleyen kişinin maskesi Kargalar bu yüzlerden biriyle yaklaşık 15 dakika karşılaştırıldı. Ardından beyinlerindeki metabolik aktivite PET görüntüleme yöntemiyle incelendi. Kaynak: Marzluff et al., 2012. Karga Beyninde Ne Gerçekleşiyor? Karga Beyninde Ne Gerçekleşiyor? 9

Beyin görüntüleme sonuçları

İnsan yüzleri gösterildiğinde görsel ayırt etme, öğrenme ve bellekle ilişkili bölgelerde aktivite görüldü: Hyperpallium Nidopallium Mesopallium Lateral striatum Tehdit oluşturan yüz ayrıca korku, dikkat ve kaçış tepkileriyle ilişkili arcopallium, nucleus taeniae ve beyin sapı bölgelerini etkinleştirdi. Kargalar tehlikeli yüze bakarken donma, bakışı sabitleme ve göz kırpma sayısında azalma gösterdi. Kaynak: Marzluff et al., 2012. Beyin Görüntüleme Sonuçları 10

Bu yetenek kargalara ne kazandırır?

Tehlikeli insanları tanımak kargaların: Aynı tehlikeyi tekrar yaşamasını önler. Gereksiz yere bütün insanlardan kaçmamasını sağlar. Besin kaynaklarını kullanmaya devam etmesine yardımcı olur. Yavrularını ve yaşam alanını korumasını kolaylaştırır. Tehlike bilgisini daha az riskle edinmesini sağlar. Bu yetenek özellikle insanlarla aynı kentsel alanlarda yaşayan kargalar için uyumsal bir avantaj olabilir. Bu Yetenek Kargalara Ne Kazandırdı? 11

Kargalar kin tutar mı?

Araştırmalar kargaların: Tehlikeli yüzleri ayırt ettiğini, Yüzü olumsuz deneyimle ilişkilendirdiğini, Bu bilgiyi uzun süre hatırladığını, Bilgiyi diğer kargalara aktarabildiğini göstermektedir. Ancak bu sonuçlar, kargaların insanlardaki anlamıyla kin tuttuğunu veya intikam planladığını kanıtlamaz. Bilimsel ifade: “Kargalar tehdit oluşturan insan yüzlerini öğrenir ve hatırlar.” Antropomorfik ifade: “Kargalar kendilerine kötülük yapan insanlardan nefret eder.” Kargalar Kin Tutar mı? Kargalar Kin Tutar mı? 12

Sonuç

Kargalar insan yüzlerini hatırlar mı? Evet. Amerikan kargaları: Tehlikeli insan yüzlerini tarafsız yüzlerden ayırabilir. Yüzü farklı kişiler tarafından takılsa bile tanıyabilir. Tehdit oluşturan yüzü yıllarca hatırlayabilir. Tehlike bilgisini sosyal öğrenmeyle edinebilir. Bu bilgiyi grup içinde ve yavrularına aktarabilir. Tanıdık tehdit yüzlerine özel davranışsal ve sinirsel tepkiler gösterebilir. Kargaların başarısı yalnızca güçlü bir hafızaya değil; yüz tanıma, ilişkisel öğrenme ve sosyal bilgi aktarımının birlikte kullanılmasına dayanır. Sizce kargaların bu davranışı “kin” mi, yoksa güçlü bir hayatta kalma stratejisi mi? Sonuç Sonuç 13

Mini test 1

Sorular Sorular Kargaların tehlikeli maskeye tepki göstermesi en çok hangi öğrenme türünü kanıtlar? A) Klasik koşullanma olmadan içgüdüsel tanıma B) Yüz ile olumsuz deneyim arasında ilişki kurma C) Taklit yoluyla besin bulma D) Deneme-yanılma yoluyla yuva yapma Doğru cevap: B Açıklama: Kargalar başlangıçta tanımadıkları bir yüzü, yakalanma gibi olumsuz bir deneyimle ilişkilendirmiştir. Daha sonra aynı yüzü gördüklerinde alarm ve mobbing davranışı göstermeleri, ilişkisel öğrenmeyi desteklemektedir. Yüz doğuştan tehlikeli olarak tanınmamıştır. 14

Mini test 2

Sorular Sorular Hiç yakalanmamış bir karganın diğer kargaları gözlemleyerek tehlikeli yüzü öğrenmesi hangi kavramla açıklanır? A) Habituasyon B) Duyusal adaptasyon C) Yatay sosyal öğrenme D) Dikey sosyal öğrenme Doğru cevap: C Açıklama: Bilginin aynı sosyal gruptaki veya benzer kuşaktaki bireyler arasında aktarılması yatay sosyal öğrenmedir. Bilginin ebeveynden yavruya aktarılması ise dikey sosyal öğrenme olarak adlandırılır. 15

Mini test 3

Sorular Sorular Bilimsel çalışmada kargaların tehdit oluşturan yüzü hatırladığı kanıtlanan en az süre ne kadardır? A) 24 saat B) 3 ay C) 1 yıl D) 2,7 yıl Doğru cevap: D Açıklama: Marzluff ve arkadaşlarının çalışmasında Amerikan kargaları yakalanma sırasında kullanılan tehlikeli yüzü en az 2,7 yıl boyunca ayırt etmeye devam etmiştir. Daha uzun süreli saha gözlemleri bulunsa da sunumda hakemli makalenin doğrudan desteklediği “en az 2,7 yıl” ifadesini kullanmak en doğrusudur. 16

Kaynakça

Kaynakça Kaynakça Marzluff, J. M., Walls, J., Cornell, H. N., Withey, J. C., & Craig, D. P. (2010). Lasting recognition of threatening people by wild American crows. Animal Behaviour, 79(3), 699–707. Thank you! I hope you learned something interesting and enjoyed the story. Cornell, H. N., Marzluff, J. M., & Pecoraro, S. (2012). Social learning spreads knowledge about dangerous humans among American crows. Proceedings of the Royal Society B, 279(1728), 499–508. Thank you! I hope you learned something interesting and enjoyed the story. Marzluff, J. M., Miyaoka, R., Minoshima, S., & Cross, D. J. (2012). Brain imaging reveals neuronal circuitry underlying the crow’s perception of human faces. Proceedings of the National Academy of Sciences, 109(39), 15912–15917. Thank you! I hope you learned something interesting and enjoyed the story. Cross, D. J., Marzluff, J. M., Palmquist, I., Minoshima, S., Shimizu, T., & Miyaoka, R. (2013). Distinct neural circuits underlie assessment of a diversity of natural dangers by American crows. Proceedings of the Royal Society B, 280(1765), 20131046. Thank you! I hope you learned something interesting and enjoyed the story. 17